اسکولیوز

اسکولیوز به انحراف جانبی ستون فقرات به میزان بیشتر از ده درجه گفته می‌شود که این انحراف در عکس رادیوگرافی قابل مشاهده است.

برخی بیماران یک انحنای بلند C شکل دارند، حال آن که عده‌ای دو انحنا دارند و ستون فقراتشان شکلی S مانند پیدا می‌کنند.

همچنین ممکن است بعضی استخوان‌ها کمی چرخیده باشد.

علائم اسکولیوز

• شانه ها ممکن است ارتفاع یکسان نداشته باشند و یکی از آنها بالاتر از دیگری قرار گیرد.
• سر در ناحیه مرکز بدن و بالای لگن قرار نمی گیرد.
• قفسه سینه متقارن نیست و دنده ها ممکن است ارتفاع های متفاوت داشته باشند.
• لباس های فرد در هنگام پوشیدن به نحو صحیح بر روی بدن قرار نمی گیرد.
• احساس درد در بالای نواحی دچار عدم تعادل وجود دارد.
• بدن بیمار ممکن است به یک طرف خم شود.
• انحنای ستون فقرات که با چشم قابل مشاهده است.
• یکی از شانه‌ها یا یک طرف باسن نسبت به طرف دیگر بیرون‌زدگی دارد.
• انحراف ستون فقرات (اسکولیوز) در بزرگسالان عموماً با درد همراه است. در افراد جوان‌تر که دچار انحراف ستون فقرات هستند اگرچه درد و احساس ناراحتی وجود
• دارد ولی شدت آن از دردی که بزرگسالان تجربه می‌کنند خفیف‌تر است.
• طول پاهای فرد ممکن است غیر متقارن و نامساوی شود.
• ایجاد برآمدگی در یک طرف سینه
• در موارد شدیدتر کجی ستون فقرات ، این مشکل می تواند باعث وارد شدن آسیب به قلب و ریه ها شود و به این ترتیب بیمار با تنگی نفس و درد در ناحیه سینه مواجه می شود.

انواع اسکولیوز

اسکولیوز غیر ساختاری (عملکردی یا وضعیتی)

در این حالت، ساختار کمر (ستون فقرات) بیمار عادی است، اما به خاطر سایر شرایط همچون تفاوت در طول پا یا اسپاسم عضله در کمر، پشت بیمار دارای انحنا و خمیدگی به نظر می رسد. این انحنا معمولاً خفیف است و در صورت خم شدن فرد به طرف دیگر یا به جلو، از بین می رود.

اسکولیوز ساختاری

در این موارد، انحنای ایجاد شده در ناحیه کمر ثابت است و با تغییر در وضعیت بدن بیمار اصلاح نمی شود.
برای کودکان در همه موارد درمان نیاز نیست چون غالباً این وضع آن‌ها در زمان رشد به‌خودی‌خود خوب می‌شود.

تشخیص انحراف ستون فقرات 

این عارضه معمولاً بعد از تست ستون فقرات، دنده‌ها، مفصل ران یا باسن و شانه‌ها تشخیص داده می‌شود.

از شما خواسته می‌شود که به سمت جلو خم شوید تا در نواحی مختلف پشتتان هر بیرون‌زدگی خاصی بررسی شود. به‌عنوان‌مثال ممکن است یکی از شانه‌های شما بالاتر از دیگری باشد یا در پشتتان برآمدگی‌ای وجود داشته باشد.

بررسی وجود اسکولیوز، معمولا طی یک معاینه ی عادی بالینی، توسط فیزیوتراپیست یا پزشک انجام می شود.

فیزیوتراپیست، ستون فقرات، شانه ها، قفسه ی سینه، لگن و پاهای شما را به دنبال هر گونه عامل غیر طبیعی و یا عدم تقارن، معاینه خواهد کرد. اگر مورد قابل توجهی پیدا شود، به کمک اشعه ی ایکس زاویه انحراف (cobb) اسکولیوز و یا همان شدت آن را اندازه گیری می کنند.

راه ها و روش های درمان

گچ گرفتن

در برخی موارد در نوزادان و کودکان باید ستون فقرات را در زمان رشد برای بهبود وضعیت انحنا در جهت صحیح تحت فشار قرارداد. برای کودکان زیر دو سال این شرایط به‌وسیله گچ گیری قابل انجام است.

گچ گرفتن نوعی آتل یا بریس خارجی است که با استفاده از ترکیبات سبک از پلاستر و یا مواد مدرن ساخته می‌شود. گچ به صورت دائمی پوشیده شده و نمی‌توان آن را از تن درآورد، اما به‌طور منظم تعویض شده و مدل و اندازه آن اصلاح می‌شود تا بدن بتواند به رشد طبیعی خود ادامه دهد.

گچ هر دو تا سه ماه یک بار در شرایط بیهوشی و با صاف کردن تدریجی ستون فقرات تعویض می‌شود ولی باز هم ممکن است بعدازاین مرحله کودک شما به آتل یا بریس قابل تعویض نیاز داشته باشد.

آتل‌بندی (بریس )

درصورتی‌که ستون فقرات کودک شما بدتر شود، متخصص شما آتل یا بریس پشت را در طول مدت رشد توصیه خواهد کرد. آتل باعث بهبود اسکولیوز نمی‌شود و فقط از بدتر شدن آن جلوگیری می‌کند.

باوجوداینکه مدارک نشان‌دهنده مزایای بریسینگ در برخی موارد است ولی توسط همه متخصصان توصیه نمی‌شود.

در صورت استفاده از بریس ، آتل باید به‌دقت روی ستون فقرات کودک نصب و سوار شود. برای انجام این کار حتی شاید لازم باشد که از پشت کودک شما قالب‌گیری شود.

البته این کار به‌صورت سرپایی انجام می‌شود و نیازی به بستری شدن کودک در بیمارستان نیست.

معمولاً متخصصین فیزیوتراپی از بریس اسکولیوز برای پیش گیری از پیشرفت انحنای ۲۰ تا ۲۵ درجه در ستون فقرات استفاده می کنند و استفاده از بریس در مواردی که انحنای ایجاد شده بیشتر از ۴۰ درجه است، امکان پذیر نیست.

اگرچه بریس ها در برخی موارد باعث تخفیف درد می‌شود ولی غالباً برای بزرگسالان به‌عنوان درمان برای بیماری اسکولیوز استفاده نمی‌شود. بریس به‌عنوان جایگزین عمل جراحی در زمانی که شما در شرایطی نیستید که بتوانید عمل جراحی انجام دهید مورد توجه و استفاده قرار می‌گیرد.

بریس معمولاً از پلاستیک سفت و محکم ساخته می‌شود و انواع قابل‌انعطاف آن نیز موجود است. به‌طورکلی بریس‌های مدرن پشت طوری طراحی شده‌اند که از زیر لباس‌های گشاد قابل دیدن و تشخیص نیستند.

معمولاً توصیه می‌شود که بریس‌ها به مدت بیست‌وسه ساعت در شبانه‌روز پوشیده شوند و فقط در زمان حمام کردن یا توالت رفتن آن‌ها را از بدن خارج کرد. بریس‌ها نباید در انجام فعالیت‌های روزانه اختلال ایجاد کنند و باید بتوان آن‌ها را در زمان انجام ورزش‌های گروهی که احتمال برخورد ورزشکاران با هم وجود دارد هم استفاده نمود.

الاایحال می‌توان در هنگام انجام ورزش یا شنا آن را از تن درآورد.

معمولاً بریس برای مدت زمان طولانی و در زمانی که کودک در حال رشد است استفاده می‌شود. برای اکثر کودکان این بدان معناست که آن‌ها باید از بریس تا سن حدود شانزده یا هفده‌سالگی استفاده کنند.

بریس میلواکی

اولین نوع بریس که بریس کامل دورسو است، در اصطلاح بریس میلواکی نامیده می شود و تا ده سال پیش، یک روش درمان استاندارد برای موارد ابتلا به اسکولیوز بوده است. از این بریس هنوز برای درمان انحنای زیاد ایجاد شده در بدن بیماران در نتیجه اسکولیوز استفاده می شود.

این نوع بریس یک میله پهن مسطح در جلو و دو میله کوچکتر در پشت دارد. این میله ها به یک حلقه در اطراف گردن متصل هستند که دارای محل استراحت برای چانه و پشت سر می باشند. در بهترین حالت، دستیابی به نتایج مناسب هنگامی ایجاد می شود که بیمار بر روی سینه خود در هنگام پوشیدن بریس دراز بکشد. بعضی محققان پیشنهاد می کنند افزایش کشش بند های سینه نیز می تواند سودمندی استفاده از این نوع بریس ها را افزایش دهد. این نوع بریس ها همچنین به صورت منظم با توجه به مقدار رشد بدن بیمار تنظیم می شوند. لازم است بریس برای مدت ۲۳ ساعت در طول شبانه روز توسط بیمار استفاده شود و فقط در هنگام حمام کردن و انجام فعالیت های ورزشی از بدن در آورده شود.

دومین نوع بریس، ارتوزهای توراکلومبار (TLSO) هستند. این بریس ها به صورت قالبی ساخته می شوند و در زیر بغل بیمار قرار گرفته و می توانند به پوست بیمار بسیار نزدیک باشند. به این ترتیب پوشیدن این نوع بریس ها در زیر لباس بیمار مشخص نیست. این نوع بریس ها برای انحنای ایجاد شده در ناحیه میانی کمر و پایین آن استفاده می شود.

بریس نگهدارنده دورسولومبار هم‌ترازی مهره‌های کمری و دورسال را اصلاح می‌کند تا درد ناشی از اسکولیوز کمتر شود.

عمل جراحی

اگر رشد کودک شما متوقف شده و انحراف ستون فقرات (اسکولیوز) وی شدید باشد یا درمان‌های انجام‌شده ناموفق بوده باشد عمل جراحی اصلاحی پیشنهاد می‌شود. نوع عمل جراحی به سن کودک بستگی دارد.
معمولاً برای بزرگسالان در مواردی که انحنای ستون فقرات زیاد و جدی است عمل جراحی توصیه می‌شود؛ به‌خصوص اگر بیماری به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای تشدید شود، درد کمر به دلیل وضعیت غیرعادی بدن آزاردهنده باشد و یا اعصاب در اثر فشار ستون فقرات تحت فشار باشند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی می تواند به بیمار کمک کند ظاهر بدن صاف تر و نیز وضعیت تنفسی بهتر داشته باشد.
اهداف اصلی مورد نظر در درمان فیزیوتراپی به شرح زیر هستند:
متوقف کردن یا کاهش پیشرفت خمیدگی ایجاد شده در بدن بیمار
درمان سندرم درد در ستون فقرات
پیش گیری و درمان مشکلات تنفسی
بهبود زیبایی کلی فرد از طریق اصلاح وضعیت بدن
فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی اسکولیوز و برنامه توان بخشی آن دارای نقش با اهمیت در درمان این مشکل می باشد. به هر حال، پیشرفت در برنامه های خاص مورد استفاده برای درمان این مشکل، توانسته یک نقش جدید در رویکردهای توان بخشی در حوزه درمان اسکولیوز ایجاد نماید.
علاوه بر پوشیدن بریس و انجام تمرین های فیزیوتراپی، برخی روش های درمانی دیگر نیز وجود دارند که می توانند به کاهش انحنای ایجاد شده در ستون فقرات و نیز از بین بردن درد احتمالی بیمار در ناحیه کمر، کمک موثر نمایند.

این روش ها به شرح زیر هستند:

• ماساژ و درمان دستی
• ورزش و حرکات اصلاحی
• روش‌های الکتروتراپی تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS)
• طب سوزنی و درای نیدلینگ ( سوزن خشک )
• امواج مافوق صوت (التراسوند )
• گرما و سرما درمانی
• لیزر درمانی
• شل کردن عضلات سفت شده
• چسب‌های تقویت کننده وضعیت بدن (تیپینگ )

در این مرحله فیزیوتراپیست ممکن است به همراه روش‌های بالا از تمرین‌های ورزشی آرام نیز برای حفظ قابلیت حرکت ستون فقرات و بهبود وضعیت بدن با وجود احساس درد بیمار استفاده کند.

در زیر به برخی تمرینات ورزشهای مهم که برای اسکولیوز (انحراف ستون فقرات)مفیدند اشاره می کنیم :

1_ حرکت تیلت لگنی

۲- حرکت گربه- شتر

۳- حرکت پرس شکمی با دو پا

۴- حرکت حفظ تعادل با یک پا (در صورت امکان، این حرکت را در جلوی آینه انجام دهید تا به این ترتیب از صاف بودن ستون فقرات خود مطمئن گردید)

۵- حرکت قوری چای (حرکت را در جلوی آینه انجام دهید تا از قرارگیری مناسب ستون فقرات خود مطمئن گردید)

بر روی زانوهای خود بنشینید. دست چپ خود را بر روی شانه چپ و دست راست خود را بر روی زمین قرار دهید. به سمت باسن راست خود به صورتی خم شوید که احساس کشیدگی در سمت راست کمر خود داشته باشید. همین کار را با طرف مقابل انجام دهید.

۶- حرکت خم شدن به پهلویعنی برای خم شدن به چپ ، دست چپ خود را بر روی دیوار قرار داده و لگن خود را به سمت چپ خم نمایید و بالعکس

7_کشیدن پشت
در حالی که چهار زانو نشسته اید، سر خود را پایین آورده و به زمین برسانید.

8_ کشیدن چرخشی
در حالی که چهار زانو نشسته اید، دست ها را پشت سرتان قرار داده و سعی کنید با آرنج هر دست، زانو ی مخالف آن را لمس کنید.

9_تقویت پشت
الف. چهار زانو نشسته و پشت خود را با دیوار تماس داده و تا جایی که ممکن است آن را صاف نگه دارید.
ب. یک توپ را بالای سر خود برده و تا حد امکان آن را بالا ببرید.
ج. در تمام طول تمرین، آرنج های شما باید با دیوار در تماس باشند.

10_کشیدن ستون فقرات در حالت خوابیده روی شکم
ال.ف. لگن خود را چرخانده و یک تونل زیر شکم خود ایجاد کنید.
ب. دستان خود را در کنار بدنتان قرار دهید به طوری که کف دست ها روی زمین باشند.
ج. استخوان کتف ها را به یکدیگر فشرده و سر و شانه های خود را حدود 15 سانتی متر از سطح زمین بالا بیاورید.

11_منبسط کردن قفسه سینه
هدف از انجام این حرکت ، کشش عضله‌های لوزی شکل (رومبویید ) و افزایش ظرفیت ریه‌ها است. ابتدا دست‌ها را بالای سر بگذارید و نفس عمیق بکشید. سپس دست‌ها را حین پایین آوردن به هم فشار دهید و عمل بازدم را انجام دهید. دستها را به دیافراگم، زیر دنده‌ها فشار دهید تا هوا کاملاً خارج شود. سپس همزمان با فشار آوردن به دیافراگم یک نفس عمیق بکشید. پس از پر شدن ریه‌ها ناگهان دست‌ها را بکشید؛ در این مرحله باید منبسط شدن قفسه سینه را هنگام هجوم هوا به داخل ریه‌ها حس کنید. حین انجام حرکت چانه را بالا نگه دارید.

12_خم شدن به پهلو
این حرکت کششی را می‌توان در حالت ایستاده یا نشسته انجام داد. یک دست را روی کمر در جایی بگذارید که قوس اسکولیوز به آن سمت است و دست را به آرامی فشار دهید. از این دست به صورت تکیه‌گاه استفاده کنید و فشار را حین خم شدن بیشتر کنید. در صورت دوگانه بودن قوس اصلی می‌توانید این تمرین را رو به هر دو طرف تکرار کنید.

13_حرکت کشش رو به جلو

14_حرکت انحنا دادن به بدن
بر روی زانوهای خود قرار گرفته دست‌ها را در کنار شکم قرار دهید. به آرامی خود را به سمت جلو خم کنید و به بدن خود اجازه دهید که به سمت جلو حلقه شود. در این حالت سر خود را روی زمین قرار ندهید.

15_حرکت زانو به سینه

16_حرکت کششی به سمت بالا به شکل مجسمه ابوالهول

تمرینات کششی و نرمش‌های عمومی باعث بهبودی حالت کلی بدن، افزایش انعطاف‌پذیری و همچنین کاهش درد در کمر می‌شود.
همچنین ورزش برای انحراف ستون فقرات به حفظ وزن مناسب بدن کمک کرده و باعث کاهش وضعیت نامطلوب در کمر می‌شود.

کلمات مرتبط :

اسکولیوز – اسکولیوزیس – کژپشتی – کج پشتی – SCOLIOSIS – درمان انحراف ستون فقرات