کلاب فوت و فیزیوتراپی

کلاب فوت یا پاچنبری نوعی تغییر شکل (بدشکلی) مادرزادی است که از بدو تولد نمود پیدا میکند.

در این بدشکلی پا، قسمت جلوی پا به سمت داخل و پایین چرخیده و پاشنه نیز به سمت داخل میچرخد.

در این عارضه تاندون هایی که عضلات پا را به استخوان مچ پا وصل می کنند ، کوتاه و سفت میشوند که همین عامل به داخل چرخیدن مچ پا است.

تقریبا در نیمی از کودکان مبتلا به کلاب فوت هر دو پا درگیر میشود.

در این عارضه پا شکلی مشابه شکل کلیه میگیرد.

احتمالا عضلات پشت ساق درگیر کوچکتر میشوند و طول پای مبتلا کوچکتر از پای سالم است.

علائم کلاب فوت

• تاندون ها در داخل پا کوتاه میشوند و استخوانها شکل غیرمعمولی دارند.
• نوزاد مبتلا به پاچنبری دردی را تحمل نمیکند اما در نهایت با ناراحتی و ناتوانی قابل ملاحظه روبرو میشود.
• اگر این عارضه در کودکی درمان نشود، مشکلات جدیتری را به دنبال خواهد داشت:
• کودک به جای راه رفتن روی کف پا، بر روی کناره ی مچ راه خواهد رفت.
• قادر به پوشدن کفش نخواهد بود. (اگر قادر به پوشیدن کفش باشد، کفشهای هر دو پا هم اندازه نیستند.)
• به صورت مادام العمر دچار درد مچ پا میشود.
• در اغلب موارد دامنه فعالیت هایش به شدت محدود میگردد.
• پای ناقص کوتاهتر و کوچکتر از پای دیگر شده و باعث راه رفتن غیرعادی و داشتن ظاهری نامناسب میگردد.

عوامل خطر

• جنسیت: در نوزادان پسر شایعتر است
• سابقه ی خانوادگی
• استعمال دخانیات در دوران بارداری
• کم بودن مایع آمنیوتیک در دوران بارداری (مایع دربرگیرنده ی جنین در رحم)
• ابتلا به عفونت یا مصرف داروهای غیرمجاز در دوران بارداری

انواع کلاب فوت از نظر علت

پاچنبری وضعیتی

صرفا نتیجه قرار گرفتن جنین در حالتی نامناسب در رحم مادر میباشد.
یعنی فشار جدار رحم باعث بهوجود آمدن این حالت در پا میشود.
این نوزادان در ۹۵% مواقع به درمان گچ گیری خوب جواب میدهند.

منفرد (ناشناخته)

هیچ علت خاصی برای آن نمیتوان پیدا کرد.
اغلب لازم است پای این نوزدان تا سن ۴-۶ ماهگی مرتب گچ گیری شود و معمولا برای اصلاح کامل به عمل جراحی نیاز است.

غیرمنفرد

همراه با بیماریهایی در نخاع یا مغز میباشد؛ مثل فلج مغزی، میلومننگوسل، اختلالات عصبی-عضلانی مثل آرتروگریپوز و اسپاینا بیفیدا
این نوزادان معمولا به درمان گچ گیری و عمل جراحی خوب جواب نمیدهند.

روش های تشخیص

پاچنبری معمولا در همان بدو تولد تشخیص داده میشود.
اگرچه در دوران بارداری بین هفته های هجدهم تا بیست ویکم نیز میتوان این عارضه را برای نخستین بار در سونوگرافیهای معمولی مشاهده کرد.
پرتونگاری با اشعه ایکس کمکی به تایید تشخیص پاچنبری نمیکند چراکه بعضی استخوانهای مچ و کف پا کاملا سخت و استخوانی نمیشوند.
رادیوگرافی و سی تی اسکن هم به تشخیص کمک میکنند.

درمان جراحی و فیزیوتراپی

از آنجایی که استخوان‌ ها و مفاصل نوزاد تازه متولد شده بسیار منعطف است، درمان کلاب فوت معمولاً یک یا دو هفته پس از تولد شروع می‌شود.

بریس

موفقیت ماندگار و طولانی مدت درمان این بیماری به پیروی دقیق از دستورالعمل بستن بریس بستگی دارد.

فواید بریس

چون کودک می‌تواند لگد بزند و هر پا را مستقل از پای دیگر حرکت دهد، سینه‌خیز رفتن و فعالیت بیشتر وی ممکن می‌گردد.
استفاده از بریس احتمال عود کردن بیماری را کاهش میدهد.
سایش روی پاشنه به دلیل حرکت همزمان بریس با کودک به نحو قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.
حرکت مستقل و تحرک بیشتر بریس احتمال درآمدن پا از بریس در اثر تقلای کودک برای خارج کردن کفشهای بریس را به حداقل می رساند.
بستن بریس با میله ی متحرک دابز راحتی بیشتر و در نتیجه خواب بهتر را برای کودکان به ازمغان میآورد.
کودک میتواند با دراز کردن یک پا و خم کردن پای دیگر بخوابد و به این ترتیب فشار روی زانو را کاهش دهد.

کشش و گچ گرفتگی (روش پونستی)

درمان اصلی برای پا چنبری، روش پونستی است که در آن یک پزشک متخصص، پای کودک را دستکاری می کند. هدف از این کار این است که حالت خمیده پا اصلاح شود.. سپس، پا از انگشت شست تا ران گچ گرفته می شود تا پا در حالت و موقعیت ثابت خودش قرار بگیرد.
این روش معمولا یک جلسه در هفته انجام می شود. درمان دستی و گچ گیری بسیار آرام و با احتیاط انجام می شود و کودک نباید متحمل هیچگونه دردی شود.
گچ هر جلسه عوض می شود و وضعیت پا هر بار کمی بیشتر اصلاح می شود. کل این درمان و تعویض گچ ممکن است 4 تا 10 جلسه و با استفاده از 4 تا 10 گچ جدید انجام شود.
انجام عمل جراحی کوچک برای افزایش طول تاندون آشیل (آزاد کردن یا تنوتومی زیرپوستی تاندون آشیل) در انتهای فرآیند درمان ممکن است انجام شود.

پس از تنظیم مجدد و اصلاح شکل پای کودک، والدین باید این حالت صحیح پای کودک را با رعایت نکته های زیر حفظ کنند:

انجام تمرینهای کششی با کودک

پوشاندن بریسها و کفشهای مخصوص
حصول اطمینان از این که کودک از کفشها و بریسها به مدت کافی استفاده میکند، کودک معمولا در سه ماه نخست باید تمام روز و پس از آن تنها شبها در هنگام خواب به مدت سه سال بریس ببندد.

پیروی از دستورات پزشک و فیزیوتراپیست در مورد بستن بریس به منظور جلوگیری از بازگشت پا به حالت اولیه شرط موفقیت‌آمیز بودن این روش است.
دلیل اصلی مؤثر نبودن روش پونستی در بعضی موارد نبستن مداوم بریس است.

نوزاد باید برای جلوگیری از بازگشت بدشکلی کفش‌های مخصوصی را به پا کند که با یک میله به یکدیگر متصل می‌شوند.
این کفش‌ها تنها در سه ماه نخست باید در تمام ساعات شبانه‌روز پوشیده شوند و پس از آن استفاده شبانه از آن‌ها تا ۴ یا ۵ سالگی کودک کفایت می‌کند.

کشش و بستن چسب مخصوص (روش فرانسوی)

والدین با راهنمایی متخصص فیزیوتراپی در این روش، که روش عملکردی یا فیزیوتراپی نیز نامیده می‌شود، اقدام‌های زیر را انجام می‌دهند:

حرکت دادن هر روزه پا و نگه داشتن آن در جای مناسب به کمک چسب مخصوص
تکرار مراحل ذکر شده در تعداد دفعات کمتر تا رسیدن نوزاد به سن ۶ ماهگی
مداومت در انجام تمرین‌های روزانه و استفاده از اسپلینت شبانه پس از اصلاح شکل پای کودک تا زمان راه افتادن کودک
والدین در این روش، در مقایسه با روش پونستی، باید زمان بیشتری را صرف درمان کودک خود کنند. برخی پزشکان از ترکیبی از دو روش فرانسوی و پونستی بهره می‌گیرند.

فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی

در ادامه چند نمونه از حرکات اصلاحی کلاب فوت ذکر شده است.

دورسی فلکشن مچ پا (حرکت به سمت پشت یا بالا)
کودک را به پشت بخوابانید. یک دست را روی زانوی خمیده کودک قرار دهید، پای وی را با کف دست دیگر بگیرید و انگشت اشاره را روی پاشنه بگذارید. سپس به آهستگی مچ پا را رو به بالا خم کنید و آن را به سمت پایین بکشید. پاشنه را پایین بکشید و مچ پا را تا حد ممکن خم کنید.

چرخاندن مچ پا به سمت داخل و خارج
کودک را به پشت بخوابانید. پا را با قرار دادن یک دست دقیقاً در بالای مچ ثابت نگه دارید. با دست دیگر پا را از پایین انگشت شست بگیرید و آن را به سمت داخل بچرخانید و سپس پا را به سمت خارج بکشید.

جراحی

در صورت شدید بودن کلاب فوت یا موفقیت‌آمیز نبودن دیگر روش‌های درمانی به ناچار به جراحی روی آورده می‌شود.

جراح ارتوپد می‌تواند تاندون‌ها را بلندتر کند تا پا در حالت بهتر و مناسب‌ تری قرار بگیرد.

پای کودک پس از جراحی تا دو ماه در گچ می‌ماند و سپس برای پیشگیری از بازگشت بدشکلی به مدت تقریباً یک سال از بریس استفاده می‌شود.

کلمات کلیدی:

کلاب فوت و فیزیوتراپی – پاچنبری و فیزیوتراپی – Talipes Equinovarus – Club Foot – فیزیوتراپی در مشهد – کلینیک فیزیوتراپی در مشهد